Yrd. Doç. Dr. Canan Ece TAMER KalDer Bursa Şubesi Gıdada Kalite Uzmanlık Grubu Üyesi Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi

AB Gıda Mevzuatına Uyum Sürecinde Son Gelişmeler

Genel Hükümler,

·         Hayvan Sağlığı,

·         Hayvan Refahı ve Zootekni,

·         Veteriner Sağlık Ürünleri,

·         Bitki Sağlığı,

·         Gıda ve Yem,

·         Hijyen,

·         Resmî Kontroller,

·         Cezaî Hükümler

·         Çeşitli Hükümler

olmak üzere dokuz kısımdan oluşmaktadır. Kanun 50 madde ve 1 geçici maddeden oluşmaktadır. 5996 sayılı kanunla birlikte 95 yeni yönetmelik yayınlanmış ve ve 7 yönetmelik de yayın aşamasındadır.

Yeni mevzuat ile gıda güvenliğinde AB standartlarının yakalanması amaçlanırken, aynı zamanda tüketici sağlığının korunması, güvenli gıdaya ve doğru bilgiye erişimi ve yaşam kalitesinin artırılması yönünde önemli adımların atılması da sağlanmış olacaktır. 5996 sayılı Kanun, resmi kontrollerin yapıldığını belirten sağlık işareti, tanımlamaya ilişkin işaretlemeler ve izlenebilirlikle ilgili özel düzenlemeler yapma yetkisini Bakanlığa vermektedir. Ayrıca iyi uygulama kılavuzlarının çıkarılmasını Bakanlığın teşvik edeceğini belirtilmektedir. Gıda işletmeleri HAACP /tehlike analizi ve kritik kontrol noktaları ilkelerine dayanan gıda güvenirliği sistemini kurmak ve uygulamakla yükümlü kılınmıştır. Gıda ve yem, bitki sağlığı ve hayvan sağlığı konularındaki yönetmeliklere etiketleme yönetmeliği de eklenmiştir. 29 Aralık 2011 Tarihli ve 28157 Sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği ile Avrupa Parlamentosu, Avrupa Konseyi ve AB direktiflerine ve ilgili tüzüklere paralel olarak, son tüketiciye ve toplu tüketim yerlerine arz edilen gıdaların genel ve belirli özel etiketleme kuralları, beslenme yönünden etiketleme kuralları, tanıtım ve reklama ilişkin belirli kuralları ve beslenme ve sağlık beyanlarına ilişkin kurallar belirlenmiştir. Buna göre; gıda üreticisi, ithalatçısı, ambalajlayıcısı gıdanın etiketlenmesinden sorumlu olmaktadır. Gıdaların etiketinde, “gıdanın adı, bileşenleri, alerjen bileşenler veya alerjen işlem yardımcıları, bileşenler veya bileşen gruplarının miktarı, gıdanın net miktarı, tavsiye edilen tüketim tarihi veya mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen gıdalarda son tüketim tarihi, özel muhafaza koşulları ve/veya kullanım koşulları, üreticinin veya ambalajlayıcının veya ithalatçının veya dağıtıcının adı veya ticari unvanı ve adresi, kayıt işlemine tabi olan üreticinin veya ambalajlayıcının işletme kayıt numarası, menşe ülke, hacmen %1.2’den fazla alkol içeren içeceklerde hacmen gerçek alkol miktarı” yer alacaktır. Beslenme yönünden etiketleme; jenerik reklamlar hariç olmak üzere, etiketinde, tanıtımında veya reklamında beslenme ve/veya sağlık beyanı yer alan gıdalarda zorunlu olacaktır. Porsiyon büyüklüğü ve adedi, beslenme yönünden etiketleme bilgilerine çok yakın bir yerde ve ambalajdaki porsiyon adedi belirtilirken tam sayılar ile ifade edilecektir. Yönetmelikte Günlük Karşılama Miktarı (GKM) uygulamasına da yer verilmiştir. GKM bilgileri, isteğe bağlı olarak gıdaların etiketinde yer alabilecektir. Uygulama ile tüketiciler, tükettikleri gıdanın bir porsiyonunun ‘enerji, şeker, toplam yağ, doymuş yağ, tuz’ açısından günlük ihtiyaçlarının ne kadarını karşıladığı bilgisine ulaşabilecektir. Böylece günlük olarak alınması gereken enerji ve besin öğesi miktarları daha kolay kontrol altında tutulabilecek ve uygulama obezitenin önlenmesinde önemli bir rol oynayacaktır.

Tüketicilerin okumakta zorlandığı etiket bilgileri, yönetmelikle belirlenen punto büyüklüğü sayesinde daha kolay okunabilir hale getirilmiştir. Yönetmelikle, etiketleme mevzuatı kapsamında daha önce de yer alan bazı hassas tüketici gruplarına yönelik uyarı hükümleri de arttırılmıştır. Belirli tüketiciler tarafından tüketilmemesi gereken veya kısıtlı miktarlarda tüketilmesi gereken bazı gıda bileşenlerinin gıdadaki varlığını işaret eden uyarı cümleleri etiketlerde daha fazla yer alacaktır.

Resmi Gazete’ de, Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerine Dair Yönetmelik, Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği, Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği, Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği, Türk Gıda Kodeksi Hazırlama Yönetmeliği, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği, Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği, Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği, Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği, Gıda Kontrol Laboratuvarlarının Kuruluş, Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Çalışma Usul ve Esaslarının Belirlenmesine Dair Yönetmelik de yayımlanmıştır.

5996 Sayılı Kanunla  sorumlu yönetici zorunluluğu kaldırılmış olup, EK:1’de verilen  gıda ve yem işyerleri için konu ile ilgili meslek mensupları  çalıştırma mecburiyeti getirilmiştir.

·              Et ve et ürünleri işleyen işyerleri

·              Alkollü içkiler üreten iş yerleri

·              Fonksiyonel gıdalar üreten işyerleri

·              Gıda amaçlı aromatik yağlar, bitki ekstraktları üreten işyerleri

·              Gıda ışınlama yapan işyerleri

·              Hazır yemek, tabldot yemek ve meze üreten işyerleri

·              Kombinalar,kesimhaneler, parçalama ve bağırsak işleme tesisleri

·              Özel beslenme amaçlı gıda üreten iş yerleri

·              Su ürünleri işleyen işyerleri ile balık halleri ve toptan balık satışı yapan yerler

·              Takviye edici gıda üreten işyerleri

üretim kapasitesine ve personel sayisina bakılmaksızın üretimin nevine göre lisans mezunu personel çalıştırmak zorundadır. Diğer gıda üreten işyerleri; 30 beygir üzeri motor gücüne sahip veya 10 kişiden fazla personel çalıştırması halinde üretimin nevine göre lisans mezunu personel çalıştırmak zorundadır.

5996 Sayılı Kanunla Bakanlık yapacağı resmi kontroller karşılığında ücret alabilecektir. Gıda kontrol hizmeti önceki kanunda kamu hizmeti kabul edildiğinden denetimlerden ücret alınmamıştır. Ayrıca yeni kanun ile uygun olmayan ürünlerin imha edilmesi için de üreticiden ücret alınacaktır.

AB üyesi ülkelerde gıda denetimi sadece kamu tarafından yapılmaktadır. 5996 Sayılı Kanun, gıda denetiminin özelleştirilebileceğini ifade etmektedir. AB merkezi ve üye ülkeler itibariyle 178/2002/EC Tüzüğünün 2002 yılında yayımlanmasını takiben değişik kurumlar tarafından yürütülen gıda kontrol sistemi, tüketicinin korunması ve gıda güvenliği odaklı bir yaklaşım içinde yeniden oluşturmuş ve hizmetler belirli bir birimde toplanmıştır. AB üyesi ülkelerde yapısal farklılıklar bulunmakla birlikte, gıda konusunda kontrol ve denetimler resmi kurumlar tarafından yürütülmektedir.

Gıda ve Tarım Bakanlığı bünyesinde Risk Değerlendirme Daire Başkanlığı kurularak farklı bilimsel komisyonların oluşturulması amaçlanmıştır.

Özet olarak yeni kanun ile “Tarladan Sofraya Gıda Güvenilirliği” yaklaşımı göz önüne alınarak gıda ve yem amacıyla kullanılacak hayvanların yetiştirilmesinden başlamak üzere, gıda ve yemlerin üretimi, işlenmesi ve dağıtımı aşaması yeniden düzenlenmiş böylece; ülkemiz koşullarının bu alandaki Avrupa Birliği standartları ile uyumlu hale getirilmesi hedeflenmiştir.  Kanun kapsamında başlıca hususlar; gıda ve yem güvenilirliği, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile tüketici menfaatlerinin korunması ve hayvan ıslahı ve refahının sağlanmasıdır. Ayrıca kanunla, büyük ve küçükbaş hayvanların tümünün kayıt altına alınması, bunların hareketlerinin izlenmesi ve bu hayvanlardan elde edilen gıda maddelerinin izlenebilirliğinin sağlanması amaçlanmaktadır.